Mỗi lần trong phố có cửa hàng mới mở, nhà tôi lại nhận đặt mâm xôi từ đêm hôm trước. Tôi tên Đản, nhận mâm xôi cúng là việc hai vợ chồng làm quanh năm. Mỗi sáng dậy sớm ngâm gạo, đồ xôi, rồi mang ra vỉa hè bán cho khách qua đường, có hôm khách đặt cả mâm xôi cho ngày khai trương, chúng tôi cũng nhận làm và mang đến tận nơi. Càng làm càng thấy yêu cái nghề nấu xôi này, vì mỗi mẻ xôi ngon là một lần khách hàng vui.
Nếu bạn vào miền Trung, bạn sẽ bị mê hoặc bởi tiếng xèo xèo của bánh khoái trên chảo mỡ, hay vào phương Nam để thưởng thức những cuốn nem nướng đậm vị khói than hồng (Theo: 555 Món ăn Việt Nam). Những món ăn đó rực rỡ và đầy kích thích khứu giác ngay lập tức. Nhưng xôi Phú Thượng lại chọn một góc tiếp cận khác hẳn: sự tinh tế ẩn sau làn hơi nước mờ ảo và mùi hương thanh tao của nếp cái hoa vàng. Đối với mâm xôi cúng khai trương, cái sự "tĩnh" nhưng "đậm" đó lại chính là chìa khóa để mở ra cánh cửa may mắn, hanh thông cho việc kinh doanh. Người ta có thể ăn bánh khoái, bánh bèo như một thức quà chơi, nhưng khi cần một lễ vật trang trọng để trình diện Thần linh, Thổ địa trong ngày khai trương, xôi Phú Thượng luôn là lựa chọn hàng đầu của người dân đất Kinh kỳ.
Ngày khai trương là cột mốc quan trọng nhất của bất kỳ cửa hàng hay doanh nghiệp nào. Một mâm xôi cúng khai trương không chỉ đơn thuần là món ăn, nó là bộ mặt, là tấm lòng và là lời nguyện cầu của gia chủ gửi gắm vào đó. Tại sao hàng trăm năm nay, xôi làng Gạ lại trở thành "tiêu chuẩn vàng" cho các mâm lễ? Đó không phải là danh tiếng ảo, mà là kết tinh của cả một quy trình chế biến khắt khe mà chỉ người dân Phú Thượng chúng tôi mới thấu triệt.
Đầu tiên, phải nói về loại xôi "quốc dân" trong các dịp lễ hỷ: Xôi gấc. Màu đỏ tươi của gấc không chỉ làm đẹp mâm cỗ mà còn là biểu tượng của sự may mắn, thành đạt (Theo: 81 Món xôi ngon). Ở Phú Thượng, chúng tôi không dùng phẩm màu công nghiệp. Màu đỏ ấy phải đến từ những quả gấc nếp chín mọng, được đánh nhuyễn với chút rượu trắng để dậy màu và giữ cho hạt nếp óng ả. Khi hạt xôi ra lò, nó mang màu đỏ thắm như lụa, hạt nếp căng mẩy, dẻo nhưng không dính bết vào tay. Một đĩa xôi gấc đỏ rực đặt giữa mâm lễ khai trương sẽ tạo nên một luồng năng lượng tích cực, báo hiệu một khởi đầu thuận lợi.
Bên cạnh xôi gấc, xôi vò cũng là một lựa chọn cực kỳ sang trọng. Xôi vò Phú Thượng có màu vàng óng của đậu xanh, tượng trưng cho tài lộc và sự sung túc. Kỹ thuật làm xôi vò cực kỳ công phu, đậu xanh phải được đồ chín, giã nhuyễn và nắm thành từng nắm thật chặt, sau đó mới bào mỏng để bao quanh từng hạt nếp. Hạt xôi vò nếu nấu khéo là phải rời hạt hoàn toàn, không vón cục. Sự rời rạc một cách có tính toán này chính là nét nghệ thuật, đòi hỏi kinh nghiệm điều chỉnh lửa và hơi nước của người thợ làng Gạ.
Nhiều khách hàng khi tìm đến tôi thường băn khoăn về việc chọn loại xôi nào cho phù hợp với quy mô khai trương. Nếu là khai trương văn phòng, công ty lớn, tôi thường tư vấn những mâm xôi ngũ sắc. Năm màu sắc đại diện cho ngũ hành: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. Màu vàng của thổ, xanh của mộc, đỏ của hỏa, trắng của kim và đen (hoặc tím than) của thủy. Sự hòa quyện này mang ý nghĩa vạn vật sinh sôi, cân bằng và bền vững. Để tạo ra những màu sắc này, chúng tôi hoàn toàn dùng thảo mộc tự nhiên như lá dứa cho màu xanh, lá cẩm cho màu tím, hay nghệ cho màu vàng. Điều này đảm bảo tuyệt đối an toàn vệ sinh thực phẩm, đúng với tinh thần làm nghề của chúng tôi là ưu tiên sức khỏe người dùng.
Linh hồn của mọi loại xôi Phú Thượng chính là gạo nếp cái hoa vàng. Giống nếp này có hạt tròn, mẩy, màu trắng đục, mang mùi thơm dịu nhẹ (Theo: Cách nấu xôi Phú Thượng chuẩn vị làng nghề - Saigonese Baguette). Nhưng gạo ngon mới chỉ là điều kiện cần. Bí mật thực sự nằm ở kỹ thuật "đồ xôi hai lửa". Đây là kỹ thuật cốt lõi làm nên thương hiệu làng Gạ, giúp xôi giữ được độ dẻo ngon ngay cả khi để nguội suốt cả ngày dài cúng lễ. Lần đồ thứ nhất giúp hạt gạo chín tới, trong veo. Sau đó, xôi được đổ ra mâm, vẩy thêm một lớp nước mỏng cho ẩm rồi mới đồ lần thứ hai. Chính sự tỉ mỉ này khiến xôi Phú Thượng không bao giờ bị khô cứng hay nhão nát trên mâm lễ.
Từ những lần nhận đặt xôi cúng cho khách quen ở Hà Nội, tôi hiểu rằng thời gian đối với gia chủ trong ngày khai trương là vàng ngọc. Xôi cúng khai trương cần phải được giao đến đúng giờ, còn nóng hổi và đóng gói trang trọng. Chúng tôi sử dụng các loại thúng lót vải dày để giữ nhiệt từ sáng đến tối. Khi mở gói xôi ra, mùi thơm của nếp cái hoa vàng quyện với mùi lá sen hay lá dong lót dưới đáy vẫn còn vẹn nguyên, tạo nên một cảm giác ấm cúng và linh thiêng.
Ngoài việc chuẩn bị cho ngày mở cửa, nhiều gia đình còn tin tưởng chúng tôi khi đặt xôi chè đầy tháng cho con cháu trong nhà. Bởi xôi Phú Thượng không chỉ là một món ăn, nó là sự tiếp nối truyền thống từ đời này sang đời khác. Trong mâm lễ của người Việt, dù giàu sang hay đạm bạc, đĩa xôi luôn giữ vị trí trung tâm, là biểu tượng của sự no đủ. Nhìn vào đĩa xôi, người ta có thể đánh giá được sự chu đáo và gu thẩm mỹ của gia chủ. Xôi làng Gạ với hạt xôi căng bóng, màu sắc tự nhiên trang nhã luôn giúp khách hàng "ghi điểm" trong mắt quan khách tham dự buổi lễ.
Nghề nấu xôi ở Phú Thượng chúng tôi được nhiều gia đình trong làng theo đuổi từ nhiều năm nay. Mỗi mẻ xôi được nấu ra là cả một câu chuyện về lòng yêu nghề và sự tận tâm. Chúng tôi không coi đây là một món hàng kinh doanh thuần túy, mà là cách chúng tôi bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (Theo: Báo Nhân Dân). Chính vì thế, từ khâu chọn đậu xanh không mốc mọt đến việc đãi gạo cho thật sạch, nước phải trong veo không còn bụi bẩn, đều được thực hiện cực kỳ nghiêm ngặt.
Đối với những đơn hàng số lượng lớn cho các sự kiện, chúng tôi có quy trình vận chuyển chuyên nghiệp bằng ô tô hoặc xe máy, tỏa đi khắp nẻo đường thủ đô từ lúc 5 giờ sáng. Dù bạn ở Cầu Giấy, Hoàn Kiếm hay tận Hà Đông, xôi Phú Thượng khi đến nơi vẫn đảm bảo độ dẻo và hương vị chuẩn mực như vừa nhấc ra khỏi chõ.
Khi lựa chọn xôi cúng khai trương, tôi khuyên các bạn nên chú ý đến sự đồng bộ của mâm lễ. Một đĩa xôi gấc hình trái tim hoặc đóng khuôn chữ "Tài Lộc", "Song Hỷ" sẽ làm tăng thêm ý nghĩa cát tường. Xôi vò có thể ăn kèm với chè đường để tạo thành bộ đôi xôi - chè hoàn hảo, biểu tượng cho sự ngọt ngào, suôn sẻ.
Trong bối cảnh thị trường hiện nay có rất nhiều nơi bán xôi, nhưng để tìm được hương vị "chuẩn vị làng nghề" thì không phải dễ. Nhiều nơi vì lợi nhuận mà pha trộn gạo tẻ hoặc dùng phẩm màu hóa học, làm mất đi cái hồn của món ăn truyền thống. Với người dân Phú Thượng, chúng tôi gìn giữ nghề bằng cả danh dự của làng Gạ xưa. Hạt xôi của chúng tôi "vạn hạt gạo, ngàn hương vị", mỗi hạt nếp là một giọt mồ hôi của sự tảo tần, thức khuya dậy sớm.
Một mâm lễ khai trương chu tất với đĩa xôi Phú Thượng dẻo thơm sẽ là khởi đầu không thể tuyệt vời hơn. Nó mang theo hơi thở của đất trời, sự tinh túy của hạt ngọc phương Đông và tấm lòng thành kính của người thợ nấu. Đó chính là nền tảng để công việc kinh doanh của bạn hanh thông, phát lộc phát tài.
Nếu bạn đang chuẩn bị cho ngày trọng đại của cửa hàng hay công ty, đừng ngần ngại nhấc máy gọi cho vợ chồng tôi. Chúng tôi không chỉ bán xôi, chúng tôi mang đến sự an tâm và những giá trị văn hóa tốt đẹp nhất cho khởi đầu của bạn.